තිස්සමහාරාම සඳගිරිය

ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයේ සිටම රුහුණ මානව ජනාවාස සහිත ප්‍රදේශයක්ව තිබී ඇති බව ගවේෂණ වලින් හෙළිවී ඇත. එමෙන්ම රුහුණු ප්‍රදේශය ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වන සියවසේ පටන්ම  ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් ජනාවාසයක්ව තිබී ඇති බව වංශ කතාවල කියවේ. බුදු රජාණන් වහන්සේගේ තෙවැනි ලංකා ගමනේදී උන්වහන්සේ තිස්සමහාරාමයට වැඩමකොට එහි නිරෝධ සමාපත්තියෙන් වැඩ සිටි බව ධාතු වංශයේ සඳහන්ය. දෙවන පෑතිස් රජතුමා ශ්‍රී මහා බෝධි දෙතිස් ඵලරුහ බෝධි ශාඛාවක් තිස්සමහාරාමයේ රෝපණය කල බව බෝධිවංශයේ සඳහන්වේ. 

1-_MG_0015

සඳගිරියේ වර්තමාන බෝධිය

 

දෙවන පෑතිස් රජතුමාගේ දෙවන සොහොයුරාවූ මහානාග යුවරජු රුහුණට පැමිනීමෙන් පසුව රුහුණට දේශපාලනික නායකත්වයක්ද ලැබිණ. ඔහු නාග මහා විහාරය නමින් මාගම් වාසි භික්ෂුන්ට ආරාමයක් කරවූ බව කියවේ. ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාව තුල බුදු දහම ව්‍යාප්ත වීමේදී රජරටදී මෙන්ම රුහුණේද රාජ්‍ය අනුග්‍රහයෙන් බුදු දහම ව්‍යාප්තවූ බව පැහැදිළිය. එකල රුහුණේ අගනුවරවූ මාගම් පුරවරයේ බෞද්ධ මුලස්ථානය වර්තමාන තිස්සමහාරාමය බව පෙනේ. රුහුණේ පැරණි සෙල්ලිපි වල අකුජක වෙහෙර, මහගම රජමහ වෙහෙර, තිසරම් රද්මහ වෙහෙර ආදී නම් වලින් තිස්සමහාරාමය හඳුන්වා ඇත. අනුරාධපුර යුගයේදී   මහවැලි ගඟට උතුරින් විසු මහා විහාර භික්ෂු පරපුරේ භික්ෂුන් වහන්සේලා ධර්ම සාකච්ඡා ආදිය සඳහා අනුරාධපුරයට එක් රැස්වූ බවත් මහවැලි ගඟට දකුණින් විසූ භික්ෂුන් වහන්සේලා රුහුණේ තිස්සමහාරාමයට රැස්වූ බවත් කියති.

තිස්සමහාරාමය දොළොස් දහසක් භික්ෂුන් වහන්සේලා වැඩසිටි විශාල ආරාම සංකීර්ණයක්වූ බව සම්මෝහවිනෝදනියේ සඳහන් වන බව පැවසේ. එම අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකරණලද ආරාම සංකීර්ණයේ නටබුන් හා අදද ජීවමාන පුජ්‍යස්ථාන තිස්සමහාරාමයේ දැකිය හැකිය.

 සඳගිරි සෑය  

13-DSC06424

සඳගිරි සෑය

 

තිස්සමහාරාමයේ නැගෙනහිර සිට බටහිරට එක පෙළට පිහිටුවා ඇති දාගැබ් හතරෙන් නැගෙනහිර කෙලවරේ දාගැබ වන සඳගිරි සෑය තිස්සමරාම මහාසෑයට මීටර් 400  පමණ නැගෙනහිරට වන්නට පිහිටුවා ඇත. රුහුණේ පැරණිතම දාගැබ ලෙස අනුමාන කරන්නේ සඳගිරි සෑයයි. රෝහණික ගාමණී අභය රජුගේ හා වසභ රජුගේ සෙල්ලිපි වල මේ දාගැබ හඳුන්වා ඇත්තේ රජ විහාරය නමිනි. මේ දාගැබ ඉදිකොට ඇත්තේ මහානාග රජු බව ධාතුවංශයේ සඳහන් වන අතර පුජාවලියේ දැක්වෙන්නේ එය කාවන්තිස්ස රජ විසින් ඉදිකරන ලද බවකි. කෙසේවෙතත් මේ දාගැබ ක්‍රිස්තු පුර්ව 250 – 210 පමණ කාලයේ මහානාග යුවරජ විසින් කරවන ලද බව පොදු පිළිගනිම වී ඇති අතර මුල් හැඩය වෙනස් වනසේ වරින් වර ප්‍රතිසංස්කරණයට භාජනය වී ඇති බව හෙළිව ඇත. ප්‍රදක්ෂිණා පථයක්ද සහිතව වේදිකාවක් මත ඉදිකොට තිබු මුල් කුඩා දාගැබ අවසන් වරට  ක්‍රි.ව. 1055 – 1110 කාලයේ පළමුවන විජයබාහු රජතුමා විශාලකොට ප්‍රතිසංස්කරණය කළ බව ප්‍රකාශිතය. මුල් ස්තුපයේ කොත් කැරැල්ලක් නොතිබූ අතර එහි යූපස්ථම්භයක් හා ඡත්‍රයක් තිබී ඇත. එම යූපස්ථම්භයේ හා ඡත්‍රයේ නටබුන් සහ පා ධෝවනය සඳහා ජලය රැස්කොට තිබු ශෛලමය භාජන, ශෛලමය මල් ආසන ආදිය අදද සෑ මළුවේ දක්නට ලැබේ. පුරාණ දාගැබේ අනුරුවක්ද සෑ මළුවේ දැකගත හැකිය.

1-IMG_0034
 

දාගැබේ අනුරුව

 

1-IMG_0035

09-DSC06414

යූපස්ථම්භය

 

08-DSC06413

චත්‍ර ගලක්

 

07-DSC06411

ඡත්‍රය

 

05-DSC06405

සිරිපතුල් ගල්

03-DSC06403

02-DSC06402

පා ධෝවන

 

11-DSC06421

1-DSC06423
 

මල් ආසන

 

මේ දාගැබ හුණු කපරාරුකොට තිබු බවත් සෑ මළුවේ ජලය බැහැර කිරීම සඳහා ශිලාමය පිහිලි සකස්කොට තිබු බවත් පෙනේ. දැන් ප්‍රතිසංස්කරණය කොට ඇති සඳගිරි සෑයේ පාදමේ වට ප්‍රමාණය අඩි 330 ක් වන අතර උස අඩි 60 කි. 

15-DSC06432

හුණු කපරාරු

 

14-DSC06426

ශිලාමය පිහිලි

 

පාරම්පරිකව කාවන්තිස්ස රජතුමා අතට පත්වූ දඹදිව අශෝක රජතුමා දේවානම් පිය තිස්ස රජතුමාට තෑගි කළ සංඛයක එතුමා ධාතු නිධන්කොට සඳගිරි සෑය තැනූ බව ජනප්‍රවාදයේ එයි. 1894 එක දිනෙක මේ සෑ මළුවට වැඩමකළ කීඹියේ ශ්‍රී රතනජෝති ස්වාමින්වහන්සේට එහි නටබුන් අතර තිබී ධාතුන් වහන්සේලා හත් නමක් සහිත  සංඛයක් හමුවීමෙන් ඒ ජනප්‍රවාදය සත්‍යයක් බවට තහවුරු වී ඇත. පැරණි ස්ථූප ඉදිකිරීමේදී පාදම සඳහා භූමිය කැණීමෙන් පසු එය පිලිස්සිමකට ලක් කෙරෙන බවත් කැණීම් කටයුතු වලදී එම අඟුරු හමුවී ඇති බවත් කියති. මේ භුමියෙන්ද අඟුරු කොටස් හමුවී ඇති බවත් ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීමේදී ක්‍රි.පූ. 200 දී පමණ  දාගැබ ඉදිකරන්නට ඇති බව තහවුරුව ඇති බවත් කියති. 

සඳගිරි බෝධිඝරය 

16-DSC06437

18-DSC06441

බෝධිඝරය

 

අනුරාධපුර ශ්‍රී මහාබෝධිය රෝපණය කිරීමේ පුණ්‍යෝත්සවයට චන්දන ග්‍රාමයෙන් සහභාගීවූ ක්‍ෂත්‍රියයන් හට ලැබුණු බෝධිය තිස්සමහාරාමයේ  රෝපණය කර තිබෙන්නට ඇත. සඳගිරි සෑයට බටහිර දෙසින් මීටර් 85 ක් පමණ දුරින් දැකිය හැකි ගොඩනැගිලි ශේෂයන් සඳගිරි බෝධිඝරයේ නටබුන් ලෙස පිළිගැනේ.  මෙය අටවන සියවසේදී පමණ ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකෙන තිස්සමහාරාමයේ දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී වාස්තු විද්‍යාත්මක නිර්මාණයකි. මේ බෝධිඝරය පිහිටි භුමිය උඩ මළුව,  දෙවන මළුව, හා වැලි මළුව, ලෙස මළු කීපයක් ලෙස පිළියෙළ කර තිබේ. දෙවන මළුවේ බැමි සරල රේඛීය ලෙස නොව ඇතුළු පැත්තට හා පිට පැත්තට පන්නා ඉදිකර තිබීම විශේෂ ලක්ෂණයකි. බැමි හුණු බදාමයෙන් කපරාරු කොට තිබු බව පෙනේ.  උඩ මලුව මධ්‍යයේ ගඩොලින් නිමකළ කොටුව තුල බෝධිය රෝපණය කොට තිබෙන්නට ඇත. දෙවන මළුවේ මල් ආසනයක්ද වේ. 

17-DSC06438

ගඩොලින් නිමකළ කොටුව

 

සඳගිරි ජන්තාඝරය 

සඳගිරි සෑයට මීටර් සියයක් පමණ දකුණු දෙසට වන්නට පිහිටි ගොඩනැගිලි නෂ්ඨාවශේෂයන් සඳගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ ජන්තාඝරය ලෙසට හඳුනාගෙන ඇත. ගොඩනැගිල්ල ඉදිකිරිම  සඳහා යොදාගත් ගල් කුළුණු කීපයක්, ඒවායේ පාදම් හා ජලය උනුකිරීමට සැකසු උදුන්වල ශේෂයන් මෙහි දැකගත හැකිය. ගොඩනැගිල්ල මධ්‍යයේ ඇත්තේ උණු කල ජලය ස්නානය කළ ස්ථානය විය හැකිය. 

සඳගිරි පිළිම ගෙය

21-DSC06447

පිළිම ගෙය

සඳගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ ඇති වැදගත් සමාරකයක් වන්නේ එහි පිළිම ගෙයයි. සඳගිරි සෑයට මීටර් 300 ක් පමණ දකුණට වන්නට පිළිම ගෙය දැකගත හැකිය. ගඩොලින් කළ වේදිකාවක් මත පිළිමගෙය ඉදිකොට ඇත. ප්‍රවේශ මණ්ඩපය හා  පිළිමගෙයි ප්‍රවේශ දොරටුව උතුරු දෙසිනි. පිළිමගෙයි ප්‍රවේශය දෙපස කොරවක් ගල් හා මුරගල් සහිත පිය ගැට අට කින් යුක්තය. මුරගල් අතරින් වම්පස කැටයම් සහිත මුරගල පමණක් දක්නට ලැබේ. දකුණු පස කොරවක් ගලේ ඇත් රුවක් කැටයම් කොට තිබෙනු පෙනේ. පිළිම ගෙය සඳහා යොදාගත් ගල් කුළුණු 17 ක ශේෂයන් හා පාදම් ගල් ඉතිරිව ඇත. 

19-DSC06445

20-DSC06446

මුරගල

 

1-DSC06461

කොරවක් ගලේ ඇත් රුව

 

1-IMG_0097
 

පද්ම පීඨයක් මත වන හිටි බුදු පිළිමය

 

22-DSC06449

පද්ම පීඨයක් මත වන හිටි බුදු පිළිමය

 

23-DSC0645025-DSC06457

මේ පිළිම ගෙයි පද්ම පීඨයක් මත වන හිටි බුදු පිළිමය විශිෂ්ඨ නිර්මාණයකි. එහි දකුණු හස්තයේ කොටසක් හානියට පත්ව ඇත.  ප්‍රතිමාව ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන නමුදු එය අවුකන, මාලිගාවිල ආදී විශාල හිටි පිළිමනෙලීම සඳහා ගුරුකොට ගන්නට ඇතැයි අනුමාන කරති.

සඳගිරි බුද්ධ ප්‍රතිමාව විශිෂ්ඨ කලාත්මක නිර්මාණයක් වුවද,  ආරාම සංකීර්ණයේ අනෙකුත් නටබුන් පිළිබඳව සලකා බැලීමේදී පෙනී යන්නේ ඒවායේ ශිලාමය නටබුන්  අනුරාධපුර, පොළොන්නරු ආදී රජරට නටබුන් වල තරම් කැටයම් වලින් අලංකාර කොට නොමැති රළු පෘෂ්ඨයන් සහිත ඒවා බවයි 

සඳගිරි පොහොය ගෙය 

28-DSC06460

පොහොය ගෙය

 

සඳගිරි පිළිම ගෙයට මීටර් 30 ක් පමණ බටහිර දෙසින් දක්නට ලැබෙන ගොඩනැගිලි  නටබුන් සඳගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ පොහොය ගෙය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. . එහි මීටර් 6 ක් පමණ උස සුවිසල් ගල් කණු තිබීමෙන් අනුමාන කළහැකි වන්නේ එය මහල් කීපයකින් යුක්ත ගොඩනැගිල්ලක් වන්නට ඇති බවයි.  

27-DSC06459

පොහොය ගෙය

 

සිලාපස්ස පිරිවෙන 

Untitled
 

සිලාපස්ස පිරිවෙන 

 

තිස්ස මහා විහාරයේ භික්ෂුන් වහන්සේලා දහස් ගණනක් වැඩ සිටි බව කියති. මේ භික්ෂුන් වනසේලාගේ අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කෙරුනේ මහා සීව ස්වාමින්වහන්සේගේ අධිපතිත්වයෙන් යුත් සිලාපස්ස පිරිවෙනේය. 

තිස්සමහාරාම – කිර්න්ද පාරේ තිස්ස මහා විද්‍යාලය අසල වම් පස ඇති නෂ්ඨාවශේෂ මේ සිලාපස්ස පිරිවෙනේ බව විශ්වාස කෙරේ. මේ පිරිවෙණේ කොටසක් වර්තමාන තිස්ස මහා විද්‍යාල භුමියේත් තිස්ස නගරයට යටවීත්  තිබෙන බව කියති. තිස්ස නගරය තුලද පස් වලින් වැසීගිය විශාල ප්‍රතිමාද ඇති බවට ජනප්‍රවාද පවතී.

මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් තිස්සමහාරාම සඳගිරි සංකීර්ණයේ ගවේෂණ හා ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු කරනු ලැබේ. සඳගිරි ස්ථූපය ආසන්න ගවේෂණ වලදී අනුරාධපුර යුගයට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා, අවලෝකිතේශ්වර ප්‍රතිමා, මැටි භාජන කොටස් ආදිය හමුව ඇත. තිස්සමහාරාමයේ කැනීම් කටයුතු තවම නිමවී නොමැති බැවින් මෙතෙක්  හෙලිනොවූ බොහෝ කරුණු ඉදිරියේදී හෙළිදරව් වනු ඇතැයි විශ්වාස කරමු.

1-DSC06396

එන්.එච්. සමරසිංහ.  2020. 01. 17

Protected by Copyscape

2 Comments

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න /  වෙනස් කරන්න )

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.